“Muva nje, ngihlala nginomuzwa wokuthi amehlo ami omile. Ukubuka ikhompyutha isigamu sehora kuwenza abe buhlungu.” “Ingane yami ithatha amakilasi aku-inthanethi futhi ihlikihla amehlo ayo kaningi.” “Abazali bami bahlala bephakamisa usayizi wefonti lapho bebheka amafoni abo bese bethi, ‘Izinhlamvu ziyantanta kancane.’”… Uma uvame ukuzwa izikhalazo ezinjalo, mhlawumbe sekuyisikhathi sokunaka i-lutein, “ingelosi eqaphayo” yamehlo. Namuhla, amehlo ethu asengene “enkathini yomthwalo osindayo”: izisebenzi zasehhovisi zibuka amakhompyutha azo kusukela ngo-8 ekuseni kuya ku-8 ebusuku, futhi ukukhanya okuluhlaza okwesibhakabhaka okuvela ezikrinini kuhlala kuvuselela amehlo “njengameva amancane angabonakali”. Abafundi baya emakilasini emini futhi benza izivivinyo ebusuku, behlala bebheka intuthuko. Njengoba abantu asebekhulile, imisebenzi yabo yamehlo iyawohloka kancane kancane, futhi ukufunda amaphephandaba nokubuka uchungechunge lwe-TV kuba “imisebenzi enzima”. Futhi lezi zimo ezibonakala zivamile zokusebenzisa amehlo “ziqeda” “isici sokuvikela” emehlweni – i-lutein. Abanye abantu bangase babuze: Iyini ngempela i-lutein? Kalula nje, kufana “nesihlungi semvelo” kanye “nochwepheshe wokulungisa” emehlweni. Ku-retina yethu, kunendawo ethile ebangela umbono ocacile ebizwa ngokuthi indawo ye-macular, futhi i-lutein iyisici esibalulekile sendawo ye-macular. Ingasiza amehlo ukuhlunga ukukhanya okuluhlaza okwesibhakabhaka okuyingozi okukhishwa yizikrini ze-elekthronikhi futhi inciphise umonakalo wokukhanya okuluhlaza okwesibhakabhaka ku-retina. Ngesikhathi esifanayo, ingaphinde ikhulule ukukhathala kwamehlo, inciphise kancane kancane ukoma nobuhlungu ngemva kokubuka isikrini isikhathi eside, njengokunikeza amehlo “i-SPA emnene”. Eqinisweni, amaqembu ahlukene abantu anesidingo esiphuthumayo se-lutein. Kwabasebenzi basehhovisi abasebenza kusukela kwabayisishiyagalolunye kuya kwabayisihlanu, bachitha amahora angaphezu kwayisishiyagalombili ngosuku bebhekene namakhompyutha kanye namafoni eselula. “Ukuhlasela” okuqhubekayo kokukhanya okuluhlaza okwesibhakabhaka kugcina amehlo abo esesimweni sokuxineka ngaso sonke isikhathi. Ukwengeza i-lutein kufana nokufaka “isivikelo sokukhanya okuluhlaza okwesibhakabhaka” samehlo. Ngisho noma kufanele usebenze isikhathi esengeziwe ukuze uhlangabezane nezinsuku zokugcina, kunganciphisa ukukhathala kwamehlo futhi kugcine umbono wakho ucacile. Abazali abanezingane esikoleni kufanele banake kakhulu. Amehlo ezingane asesesigabeni sokuthuthukiswa. Lapho bethatha izifundo eziku-inthanethi noma benza umsebenzi wesikole, basebenzisa amehlo abo eduze kakhulu, okungabangela kalula ukuthi amehlo abo “asebenze ngokweqile” ngaphambi kwesikhathi. Ukwengeza inani elifanele le-lutein nsuku zonke kungasiza izingane ukuthi zivikele uhlelo lwazo lokubona olusathuthuka, okuzivumela ukuthi zibone amagama ebhodini ngokucacile futhi zifunde izincwadi zezithombe ngaphandle kokuhlikihla amehlo azo, okwenza ukufunda kube lula futhi kunikeze abazali ukuthula kwengqondo. Kwabadala, njengoba bekhula, i-lutein emehlweni abo iyaphela kancane kancane, okwenza kube lula ngabo ukubona izinto zingacacile futhi bazwele ekukhanyeni. Ukwengeza i-lutein kufana “nokushaja kabusha” amehlo asebekhulile, okubenza bakwazi ukufunda amaphephandaba ngaphandle kokusondela kakhulu, nokubona ngokucacile imininingwane yochungechunge lwe-TV. Injabulo encane empilweni yansuku zonke nayo inokukhanya okwengeziwe. Mhlawumbe othile angase athi, “Kungani ngingadli nje imifino eminingi?” Ngempela, ukudla okufana nesipinashi, ummbila kanye nezaqathi kuqukethe i-lutein, kodwa ukuze kuhlangatshezwane nesidingo, umuntu udinga ukudla inani elanele lemifino nsuku zonke, okunzima ngabantu abamatasa ukunamathela kukho. Kuleli qophelo, kulula kakhulu ukukhetha isithasiselo se-lutein sekhwalithi ephezulu. Thatha iphilisi elilodwa ngosuku ukuze wondle amehlo akho kalula futhi awusadingeki ukhathazeke ngokungabi nakwanele. Amehlo ethu “ayifasitela” lapho sibona khona umhlaba. Ungalindi aze abe lufifi noma abe buhlungu ukuze ucabange ukuwanakekela. Kusukela manje kuqhubeke, engeza i-lutein encane emehlweni akho nsuku zonke. Hlanganisa nemikhuba emihle yamehlo – thatha ikhefu lemizuzu emi-5 ngemuva kokubuka isikrini ihora ngalinye, bese ubheka kakhulu uhlaza olukude. Kungale ndlela kuphela lapho “umbono” wakho ungahlala ucacile futhi ukhanya khona, futhi ungajabulela kangcono ubuhle bonke empilweni.
Isikhathi sokuthunyelwe: Feb-02-2026
